Yaşlı bir bireyin evinde düşme riskini azaltmaya yardımcı olan en etkili düzenlemeler şunlar:
- Banyoya tutunma barı ve kaymaz zemin eklemek
- Halı kenarları ile kabloları ortadan kaldırmak
- Koridor ve merdivenleri iyi aydınlatıp gece lambası kullanmak
- Sık kullanılan eşyaları eğilmeden ve uzanmadan alınabilecek yükseklikte tutmak
Bu dört adım, ev içindeki takılma ve kayma noktalarının büyük kısmını kapsıyor.
Düşmeler Neden En Çok Evde Oluyor?#
Düşme deyince akla önce buzlu kaldırımlar, dış mekânlar geliyor ama tablo çoğu zaman tam tersi. Düşmelerin büyük bölümü ev içinde, kişinin yıllardır yaşadığı, gözü kapalı dolaştığı ortamda gerçekleşiyor. Nörolojik rehabilitasyon seanslarında ailelerle en çok konuştuğumuz konulardan biri bu: "Evinde ne olacak ki?" cümlesi, ne yazık ki genellikle ilk düşmeden sonra sorgulanmaya başlıyor. Tanıdık ortam güven verir; o güven de dikkati azaltır. Ev, bu yüzden riskin en yüksek olduğu yerlerden biri.
Zemin: Halılar, Eşikler ve Kablolar#
İşe zeminden başlamakta fayda var. Kenarı kıvrılan ince halılar, kapı eşikleri, odanın ortasından geçen şarj ve uzatma kabloları en sık takılma nedenleri arasında. Halıların altına kaymaz taban koymak, mümkünse küçük kilim ve paspasları tamamen kaldırmak, kabloları duvar kenarından geçirmek basit ama etkili adımlar. Eşikleri söküp atmak her evde mümkün olmuyor; o durumda eşiğin rengini zeminden ayrıştırıp göze görünür hale getirmek bile fark yaratabiliyor. Amaç, ayağın takılabileceği hiçbir şeyin yürüme hattında kalmaması.
Banyo: Evin En Riskli Bölümü#
Banyo, ıslak zemini ve dar alanıyla evin en riskli bölümü. Duş alanına ve klozetin yanına monte edilen tutunma barları, oturarak yıkanmayı sağlayan bir duş sandalyesi ve kaymaz zemin kaplaması ya da kaymaz paspas, buradaki riski azaltmaya yardımcı olabilecek başlıca düzenlemeler. Havlu askısına tutunarak ayağa kalkmaya çalışmak çok yaygın bir alışkanlık; oysa bu askılar insan ağırlığını taşımak için tasarlanmıyor. Duvara vidalanan gerçek bir tutunma barı, maliyeti düşük ama karşılığı büyük bir yatırım.
Gece Kalkışları ve Aydınlatma#
Bir de gece var.
Gece yarısı tuvalete kalkmak, düşmelerin en sık yaşandığı anlardan biri. Yatak odasından banyoya uzanan güzergâha yerleştirilen sensörlü bir gece lambası, karanlıkta el yordamıyla yürümenin önüne geçer. Koridor ve merdiven aydınlatmalarının yeterince güçlü olması, anahtarların hem odanın girişinden hem çıkışından ulaşılabilir olması da önemli. Loş ortamda derinlik algısı zayıflar; basamağın kenarı da halının kıvrımı da görünmez olur.
Sık Kullanılan Eşyaların Yerleşimi#
Sık kullanılan eşyaların yerleşimi ise çoğu evde gözden kaçıyor. Tabaklar, ilaçlar, çaydanlık gibi her gün elden geçen şeyler, ne eğilmeyi ne de parmak ucunda uzanmayı gerektirmeyecek bir yükseklikte, kabaca bel ile omuz arasında durmalı. Üst raftaki bir kavanoz için sandalyeye ya da tabureye çıkmak, ileri yaşta göze alınmaması gereken bir manevra. Mutfakta yapılacak küçük bir yerleşim değişikliği, bu tür tehlikeli hamlelerin çoğunu ortadan kaldırabiliyor.
Ev İçinde Terlik ve Çorap Seçimi#
Ayağa giyilen şey de zemin kadar belirleyici. Arkası açık terlikler, kaygan tabanlı çoraplar ve bağcığı çözük ayakkabılar dengeyi bozabiliyor. Ev içinde topuğu saran, kaymaz tabanlı bir terlik ya da kaymaz tabanlı çorap tercih etmek, atılabilecek en kolay adımlardan biri. Yeni bir ev terliği alırken tabanın kauçuk ve desenli olmasına bakmak çoğu zaman yeterli.
Ev Düzenlemesi Tek Başına Yeterli Değil: Denge ve Kuvvet#
Şunu da açık söylemek isterim: ev düzenlemesi gerekli ama tek başına yeterli değil. Düşmenin arkasında sıklıkla zayıflamış bacak kasları, azalmış denge tepkileri ve yavaşlamış refleksler var. İyi haber şu ki denge ve kuvvet, ileri yaşta bile çalıştırılabilen özellikler. Kliniğimde düzenli denge ve kuvvet egzersizine başlayan danışanlarımın yürüyüşlerindeki güvenin birkaç ay içinde değiştiğini gözlemliyorum. Kişiye uygun bir egzersiz programı için bir fizyoterapiste danışmak, evdeki düzenlemeleri tamamlayan en anlamlı adımlardan biri.
İlaçlar ve Görme Sorunları da Dengeyi Etkiler#
Son bir nokta daha var. Bazı düşmeler ne halıyla ne de aydınlatmayla ilgili; tansiyon ya da uyku ilaçlarının yol açabildiği baş dönmesi, güncellenmemiş gözlük numarası veya katarakt gibi görme sorunları da dengeyi etkileyebiliyor. Yakınınız bir süredir dengesizlik, sersemlik ya da tekrarlayan tökezlemeler yaşıyorsa, kullandığı ilaçların ve görme durumunun hekim tarafından gözden geçirilmesini istemekte fayda var. Ev güvenliği, egzersiz ve düzenli sağlık kontrolü bir arada düşünüldüğünde, düşme riskini azaltmaya gerçekten yardımcı olabilecek bütünlüklü bir yaklaşım ortaya çıkıyor.